Is dit de collegezaal van de toekomst?

Digitale lesmiddelen en online onderwijs rukken op, met als vlaggenschip: de MOOC. Gaan deze massale open online cursussen het klassieke onderwijs vervangen?

In de afgelopen jaren heeft online leren een flinke boost doorgemaakt. Het meest in het oog springen de Massive Open Online Courses (MOOCs). Dit zijn cursussen die je online volgt. Filmpjes vervangen hoorcolleges, je discussieert op fora in plaats van werkcolleges en examens maak je online. De belofte was aanvankelijk groot: gratis onderwijs voor iedereen. Wat tot voor kort exclusief voor de geprivilegieerde studenten van Yale en Harvard was, werd toegankelijk voor studenten in de slums van Calcutta en de favelas van Sao Paulo. Bovendien zou online onderwijs het klassieke model voorbij kunnen streven in effectiviteit. Maar wat blijft er over van de MOOC nu de gimmick eraf is?

Trechtereffect

De TU Delft startte in 2013 met het maken van MOOCs. Een belangrijke reden voor de universiteit om in deze online cursussen te investeren (het maken van een MOOC is een kostbare aangelegenheid) was internationale marketing van de universiteit. Volgens Willem van Valkenburg, ontwikkelaar van MOOCs aan de TU Delft, is die opzet geslaagd. ‘Onze MOOC Solar Energy draait nu voor de vierde keer. Er hebben 200.000 studenten deelgenomen aan de cursus. Dit heeft ook geleid tot extra internationale studenten, vooral uit Amerika. 12 procent geeft aan voor de inschrijving een MOOC van de TU Delft te hebben gevolgd.’

Hoewel zich voor een populaire MOOC tienduizenden mensen inschrijven, begint slechts de helft van de inschrijvers en rondt 5 procent de cursus af. Van Valkenburg noemt het een trechtereffect en hij betreurt het niet. ‘Uiteindelijk zijn het nog steeds honderden studenten die slagen voor de cursus.’

Massale hoorcolleges

Van Valkenburg ziet innovatie van het onderwijs ook als reden om in MOOCs te investeren. ‘Het succes van onze MOOCs heeft de aandacht gevestigd op onderwijsinnovatie,’ zegt hij. Daarbij sluit online onderwijs aan bij de verwachtingen van studenten en is het een oplossing voor het explosief groeiende aantal studenten. ‘De groei van het aantal studenten is groter dan er nieuwe collegezalen gebouwd kunnen worden,’ zegt Van Valkenburg.

Dit laatste punt illustreert de inzet van online onderwijs als lapmiddel voor problemen die ontstaan door de massaliteit van sommige studies. Docenten van opleidingen als psychologie, rechten en geneeskunde geven college aan honderden studenten tegelijk. Dit maakt het onmogelijk om iedere student persoonlijke aandacht te geven. MOOCs kunnen hier uitkomst bieden. Interactie op een forum is nog altijd beter dan geen interactie.

Beter onderwijs

Online middelen kunnen het onderwijs ook verbeteren. ‘Kennisoverdracht gaat online veel beter dan in een hoorcollege,’ zegt Van Valkenburg. ‘In een hoorcollege is het tempo aangepast aan de gemiddelde student. Voor de een gaat het te snel, voor de ander te langzaam. Online kan iedere student het in zijn eigen tempo doen en een eigen leerpad uitstippelen. Als ze uiteindelijk maar bij hetzelfde doel uitkomen.’

Van Valkenburg ziet ook voordelen voor de docent. ‘Het opnemen van de colleges kost in eerste instantie veel werk, maar daarna kost het opnieuw draaien van het college hen geen tijd,’ zegt hij. Zo kunnen ze hun tijd steken in wat je meer menselijke onderdelen van het onderwijs kunt noemen: persoonlijke aandacht voor studenten, discussies en werkgroepen leiden. Ook helpt een MOOC docenten bij het vestigen van een naam. ‘Onze docenten worden wereldwijd herkend doordat mensen hun MOOCs hebben gevolgd,’ zegt Van Valkenburg. ‘Dat kan helpen bij het vestigen van hun naam in de wetenschap.’

Dynamiek van collegezaal ontbreekt

Erik Kwakkel, boekhistoricus en hoogleraar aan de Universiteit Leiden, ziet het maken van een MOOC niet zo zitten. Dat terwijl Kwakkel online communicatie ziet als een belangrijk onderdeel van zijn werk. Zijn Twitter– en Thumblrberichten, filmpjes en blog over Middeleeuwse boeken en letters bereiken tienduizenden mensen over de hele wereld. Ook maakte hij een serie filmpjes voor de Khan Academy en is hij geregeld in binnen- en buitenlandse media te zien. Hij vervlecht dit soort activiteiten in zijn eigenlijke onderzoekswerkzaamheden. ‘Het is mijn missie om meer mensen de interesse voor het Middeleeuwse boek bij te brengen,’ verklaart hij zijn inspanningen.

Kwakkels keuze om geen MOOC te gebruiken als middel om zijn studenten te onderwijzen komt dan ook niet voort uit conservatisme. ‘Als je opnieuw zou nadenken over het beste onderwijs, zou je uitkomen bij de manier waarop we het al honderden jaren doen,’ zegt hij. ‘Goed onderwijs is voor mij een dialoog. Ik zie tijdens mijn colleges of mijn studenten me begrijpen of niet. Soms moet ik hetzelfde nog eens in andere woorden uitleggen of komen we door een grap of kwinkslag tot een nieuw inzicht. Die dynamiek ontbreekt in een MOOC. Je moet als docent gokken op welk niveau je student is. Als je verkeerd gokt, valt heel je college in duigen.’

Tegelijk realiseert Kwakkel zich dat zijn opvatting over onderwijs misschien vooral geldt voor de geesteswetenschappen. ‘Mijn colleges zijn kleinschalig en ik maak ze elke keer anders. Ik kan me voorstellen dat het bij sommige studies in Delft of bijvoorbeeld bij geneeskunde wel goed werkt. Daar kan de MOOC een vervanging zijn voor de massale hoorcolleges die over basiskennis gaan.’

Studiepunten voor het volgen van MOOCs

Inmiddels hebben MOOCs een officiële status veroverd in het onderwijs van de TU Delft. ‘Studenten kunnen in hun keuzeruimte MOOCs van een aantal buitenlandse universiteiten volgen,’ vertelt Van Valkenburg. ‘Zo kunnen ze vakken volgen die we in Delft niet aanbieden. Soms moeten ze nog wel op de campus hun examen afleggen om aan de eisen van de examencommissie te voldoen.’

Door deze accreditatie ontstaat er wel het gevaar dat MOOCs minder open worden. De studiepunten die je ervoor krijgt, zijn alleen geldig bij universiteiten die elkaar erkennen. Zo kan iedereen weliswaar colleges van Harvard en Yale volgen, maar krijg je de erkenning in de vorm van studiepunten alleen als je ingeschreven staat bij een topuniversiteit. Alsof je plaatsneemt op de publiekstribune.

Hoe het onderwijs van de toekomst eruit ziet? ‘De groei van online onderwijs zal verder doorzetten,’ verwacht Van Valkenburg. ‘Vooral hoorcolleges zullen in toenemende mate vervangen worden door online colleges. Het onderwijs wordt steeds meer blended, een mix van online en offline. Maar onderwijs heeft natuurlijk ook een vormend karakter, zeker in de bachelorfase. Studenten ontwikkelen zich van scholier naar volwassene en daar blijft het contact met docenten belangrijk voor. Interessant genoeg zie je tegelijk met de opkomst van online onderwijs het belang dat studenten hechten aan de campus als ontmoetingsplek steeds verder toenemen. De universiteitsbibliotheek zit steeds voller.’

Kennis maken met Dentallect? KLIK HIER
2017-09-11T10:05:21+01:00